Het trieste sprookje van Andersen

zwavelstokjes

Wat is het verdrietigste sprookje dat ik ken? Door het aansteken van de kaarsen overal in de woonkamer, denk ik er opeens aan.
Hans Christiaan Andersen schreef eind 1845 een verhaal dat bedoeld was voor een kalender van 1846.
Hij hoefde niet ver te zoeken voor inspiratie. In het centrum van Kopenhagen, tussen de gegoede burgers die winkels in en uit liepen, zag hij veel bedelende kinderen. Zonder schoenen, met lompen om hun voeten. Veel te dun gekleed voor de kou en de sneeuw. De jonge bedelaars probeerden spulletjes te verkopen: ganzenveren, snoepjes, zwavelstokjes.
Ze inspireerden Andersen tot ‘Het meisje met de zwavelstokjes’.  Geen sprookje, maar een realistisch verhaal over een meisje dat op Oudejaarsavond op blote voeten over straat zwerft.  Tevergeefs probeert ze een paar centen te verdienen met de verkoop van zwavelstokjes. Ze durft niet naar huis, want haar vader zal haar zal slaan, wanneer ze zonder geld terugkeert. Het onderkoelde kind zakt neer op straat, krijgt hallucinaties van vuur en eten. Mensen lopen haar voorbij. Wanneer ze een vallende ster ziet, herinnert ze zich de woorden van haar oma: “Dan sterft er iemand.”  Om warm te blijven steekt ze haar koopwaar aan. De volgende ochtend wordt ze gevonden, doodgevroren.
Een hard verhaal, maar gebaseerd op de werkelijkheid in Andersens tijd. Hij begreep natuurlijk wel dat het geen gezellig sprookje was. Zijn maatschappijkritiek (want dat was het) probeerde hij iets te verzachten met een moralistisch happy end. Het meisje ziet in haar laatste momenten haar oma. Die is al dood en keert terug om haar stervende kleindochter liefdevol te ontvangen en naar de hemel te brengen.
Of de lezers van toen dit einde als positief beschouwden, weet ik niet.  Ik hoop persoonlijk dat Andersen het cynisch heeft bedoeld.
En is het voor ons een oud verhaal? Was dat maar waar. Verander wat omstandigheden en het gebeurt nog altijd, iedere dag, vele keren. In veel landen proberen magere kinderen iets te verkopen: aanstekers, lucifers, papieren zakdoekjes. ‘Het jongetje met de aanstekers’,  bezweken aan honger in Jemen. Een modern sprookje.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.